Tại hội nghị sơ kết 2 năm triển khai thi hành Luật Thi hành án dân sự (THADS) do UBND tỉnh tổ chức mới đây, nhiều đại biểu cho rằng, vẫn còn nhiều điều bất cập trong quá trình áp dụng luật. Họ đề nghị các cơ quan chuyên môn cấp trên có văn bản hướng dẫn, sửa đổi, bổ sung... để công tác THADS được thuận lợi hơn.
* Những cái vướng
Nhiều đại biểu cho rằng, do công tác THADS khá phức tạp, nhạy cảm nên khó tránh khỏi sai sót. Bởi, trong quá trình xét xử, quyền và nghĩa vụ của các đương sự mới chỉ thể hiện trên “giấy” tại bản án, quyết định của Tòa án. Trong khi đó, hoạt động THA lại tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của đương sự. Vì vậy, họ có những phản ứng nhất định, thậm chí quyết liệt, gay gắt. Ông Ngô Văn Toàn, quyền Cục trưởng THADS tỉnh có ý kiến, pháp luật khuyến khích các đương sự tự nguyện THA; cho phép người được THA và người phải THA thỏa thuận về thời gian, địa điểm, phương thức THA…, chỉ khi nào đương sự không tự nguyện thi hành thì mới áp dụng biện pháp cưỡng chế. Chính vì vậy, chấp hành viên phải thực hiện nhiều thủ tục như: tiếp xúc trực tiếp với đương sự để xác minh điều kiện THA, trực tiếp gửi quyết định THA đến đương sự; vận động, thuyết phục, kê biên, định giá, tổ chức bán đấu giá tài sản và cả tình huống đương đầu với sự chống đối từ phía các đương sự… “Điểm đ, khoản 1, điều 31 quy định: khi nộp đơn yêu cầu THA, người được THA phải cung cấp thông tin về tài sản hoặc điều kiện THA của người phải THA. Trên thực tế, quy định này khiến người dân gặp rất nhiều khó khăn khi trực tiếp đi xác minh tài sản của người bị THA. Đến khi họ xác minh không được thì mới yêu cầu chấp hành viên tiến hành xác minh và phải chịu phí. Còn về phía chấp hành viên thì chưa có quy định về mức thu”- ông Toàn nói.
Còn ông Nguyễn Văn Hớn, Phó trưởng phòng Nghiệp vụ và tổ chức THADS (Cục THADS tỉnh) nhấn mạnh, hiện đang tồn đọng một số lượng lớn án chưa thể thi hành được do giá trị THA có sự chênh lệch rất lớn so với giá trị tài sản của đương sự. Theo Nghị định 173/2004/NĐ-CP, Nghị định 58/2009/NĐ-CP quy định: “Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên tài sản phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải THA”. Trong khi thực tế có rất nhiều trường hợp phải THA với giá trị tài sản phải thi hành chỉ từ vài triệu đến vài chục triệu đồng. Qua xác minh đương sự chỉ có tài sản duy nhất là diện tích nhà, đất ở và giá trị của nó lại cao gấp hàng chục, hàng trăm lần so với nghĩa vụ phải THA. Do đó, cơ quan THA không thể áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên nhà và đất ở như quy định. Ông Hớn nhìn nhận: “Luật không cho phép, xét về bản chất nhân đạo của công tác chuyên môn cũng không nên làm. Trường hợp này chúng tôi rất khó xử, phía người được THA thì thúc hối”.
Qua thực tế áp dụng Luật THADS, đại biểu ở các huyện: Long Thành, Nhơn Trạch và TP.Biên Hòa… còn chỉ ra thêm: “Chính phủ, Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS còn nợ các đơn vị THA rất nhiều văn bản hướng dẫn để tháo gỡ các vấn đề chưa quy định rõ trong luật như: quy định về cưỡng chế THA liên quan đến tài sản chung; quy chế phối hợp giữa cơ quan THADS và các trại giam, trại tạm giam trong việc thu các khoản tiền, tài sản do thân nhân người bị tạm giam, bị cải tạo nộp…
* Đề xuất chỉnh, sửa luật
Từ các vướng mắc trên, ông Ngô Văn Toàn kiến nghị: Chính phủ, Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS, UBND tỉnh sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành về việc thu phí xác minh điều kiện tài sản THA; người được THA hoặc chấp hành viên có quyền yêu cầu Tòa án xác minh phần yêu cầu sở hữu chung để đảm bảo THA, quy chế phối hợp giữa Tòa án và cơ quan THA; Tòa án nhân dân tối cao và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sớm trả lời đơn khiếu nại của các đương sự xin giám đốc thẩm vụ án; cách tính tỷ lệ án tồn; biên chế về kế toán, văn thư, lưu trữ…
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Hớn nêu rõ: “Phải sửa khoản 1, điều 31 Luật THADS theo nghĩa cơ quan THA không ra quyết định THA đối với yêu cầu của người được THA, khi họ không cung cấp thông tin về tài sản và không yêu cầu chấp hành viên xác minh hộ; cần có hướng dẫn cụ thể về việc thanh toán tiền đối với trường hợp người phải THA chỉ còn tài sản duy nhất theo hướng thanh toán cho những người được THA trước (sau khi có quyết định cưỡng chế) để bảo vệ quyền lợi cho những người cùng được THA; hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp tạm giữ tài sản, giấy tờ của đương sự và tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản như: sau 15 ngày mà vẫn chưa đủ cơ sở xác định được chủ sở hữu tài sản thì chấp hành viên tiếp tục được duy trì biện pháp bảo đảm THA đó…”.
Bà Hồ Thị Thu Thảo, Phó trưởng phòng Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo (Cục THADS tỉnh) thì bày tỏ, nên có thêm văn bản hướng dẫn thủ tục công khai quyết định giải quyết khiếu nại cho người khiếu nại để xác minh thời hiệu khiếu nại tiếp theo. Đồng thời, pháp luật cũng nên có chế tài đối với những hành vi lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo (không đúng sự thật) để kéo dài thời gian THA. Riêng cơ quan THADS TP.Biên Hòa thì nêu rõ 6 vấn đề khó khăn về “công tác cưỡng chế THA” cần sớm được tháo gỡ, như: khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi xử lý tiền, giấy tờ có giá trị của người phải THA; trừ vào thu nhập của người phải THA; kê biên xử lý tài sản của người phải THA, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải THA; buộc người phải THA chuyển giao vật, quyền tài sản, giấy tờ; buộc người phải THA thực hiện hoặc không thực hiện một số việc nhất định.
Thành Nhân