Vì sao nhiều dự án bị "treo"?

Cập nhật lúc 22:22, Thứ Sáu, 14/07/2006 (GMT+7)

Sau hơn 3 năm triển khai, dự án xây dựng khu trung tâm hành chính và dân cư xã Phước Thái mới chỉ thực hiện được khoảng 20% tiến độ.

Thường trực HĐND tỉnh yêu cầu UBND tỉnh và các sở, ngành, địa phương liên quan chuẩn bị trả lời ý kiến của cử tri và chất vấn của đại biểu tại kỳ họp HĐND tỉnh sẽ diễn ra vào tuần tới về một số vấn đề liên quan đến quy hoạch, đền bù, giải tỏa, tái định cư bị "treo". Phóng viên báo Đồng Nai đã ghi nhận thực tế xung quanh vấn đề bức xúc này tại hai huyện Long Thành và Trảng Bom.

 

* Vướng mắc do giá đền bù

 

Dự án Khu trung tâm hành chính và dân cư xã Phước Thái (huyện Long Thành) được Chủ tịch UBND tỉnh quyết định giao đất cho chủ dự án là Công ty Thái Dương - Sunco từ tháng 3-2003 với tổng diện tích 276.392m2. Tuy nhiên, sau hơn 3 năm triển khai thực hiện đến nay dự án mới triển khai xây dựng được khoảng 20% tiến độ. Chủ dự án cho biết, do người dân không chịu di dời để giao mặt bằng nên việc thi công bị đình trệ. Được biết, giai đoạn 1 của dự án có 109 hộ thuộc diện phải di dời thì đến nay mới có 19 hộ đã nhận tiền bồi thường còn 90 hộ đang khiếu nại quyết liệt. Theo bà con, phần lớn diện tích đất nằm trong diện bị giải tỏa là đất thổ cư nhưng hội đồng bồi thường huyện Long Thành và chủ dự án lại "đánh" là đất nông nghiệp. Vì vậy, ở thời điểm áp giá vào năm 2003, đối với đất nông nghiệp tại xã Phước Thái chỉ được bồi thường có 15.000 đồng/m2. Trong khi, thực tế đất này được người dân sang bán cho nhau với giá cao hơn gấp hàng chục lần.

Chính giá cả chênh lệch quá lớn như vậy nên nhiều đoàn công tác vận động quần chúng của huyện và xã đến vận động dân đều không có hiệu quả. Thậm chí, một số hộ dân còn tỏ thái độ bất hợp tác, chống đối, xúc phạm đến các cán bộ vận động. Trước tình hình này, UBND huyện Long Thành đã lập biên bản, xử phạt hành chính một số hộ cố tình không chấp hành chủ trương, quyết định của UBND tỉnh. Song, bên cạnh đó, khi tiến hành rà soát lại, UBND huyện cũng đã đệ trình đến các cơ quan chức năng cấp tỉnh cho điều chỉnh lại một phần giá bồi thường của dự án. Cụ thể, đối với 33 hộ (trong tổng số 90 hộ không chịu nhận tiền bồi thường) có đất nằm ở mặt tiền đường dẫn vào xã Tân Hiệp cần xem xét điều chỉnh bồi thường một phần theo giá đất thổ cư. Nếu phương án này được chấp thuận thì việc thực hiện bồi thường cho 33 hộ dân ở đây sẽ được nâng từ 15.000 đồng/m2 lên đến 450.000 đồng/m2. Mặt khác, ngoài phần đất bị giải tỏa, phần còn lại các hộ dân này được phép tái định cư tại chỗ. Tuy nhiên, không hiểu sao phương án này được trình lên tỉnh thẩm định 2 lần thì đều không được chấp thuận. Đối với 57 hộ còn lại thì nhiều đoàn công tác của trung ương, của tỉnh và huyện đều nhất trí với cách đề xuất của huyện Long Thành là vẫn duy trì mức giá đền bù 150.000 đồng/m2 (đã áp giá từ năm 2003) nhưng có điều chỉnh về chính sách tái định cư theo hướng hộ có nhiều nhân khẩu thì được bố trí diện tích đất ở lớn hơn và giá đất tái định cư sẽ xem xét lại cho thỏa đáng. Tuy nhiên, theo phản ánh của HĐND và Ủy ban MTTQ xã Phước Thái, trước những vướng mắc phát sinh và qua nắm bắt thực tế, nhiều người dân cho rằng Công ty Thái Dương- Sunco xây dựng khu dân cư này là để kinh doanh lấy lãi nên bà con yêu cầu được tự thỏa thuận giá với chủ dự án. Vấn đề càng trở nên rắc rối.

Bên cạnh những vướng mắc nêu trên, qua tìm hiểu của chúng tôi, được biết trong dự án này còn có nguyên nhân sâu xa là do chính quyền xã Phước Thái trước đây quản lý đất có phần lỏng lẻo. Ngay từ năm 1993, tỉnh và huyện đã thông báo chủ trương quy hoạch khu vực này thành khu đô thị mới Phước Thái. Thế nhưng, chính quyền xã Phước Thái thời kỳ đó buông lỏng quản lý để cho người dân mua bán, xây dựng nhà ở tùy tiện. Bên cạnh đó, do thiếu sót trong quản lý đất ở một dự án khác, UBND xã đã "chữa cháy" bằng cách lấy 86 lô đất trong dự án này bán rẻ cho dân xây nhà ở. Vì vậy, khi dự án xây dựng Khu trung tâm hành chính và dân cư xã Phước Thái triển khai thì việc giải tỏa, đền bù, tái định cư càng trở nên phức tạp.

 

* Dự án của nhà nước bị "treo" lơ lửng

 

Trong dự án khu công nghiệp (KCN) Bàu Xéo của huyện Trảng Bom với diện tích là 506 hécta, trong đó có 1,4 hécta thuộc đất ở của 85 hộ dân ấp An Hòa, xã Tây Hòa. Mặc dù phần lớn diện tích của KCN đã hoàn thành các công trình hạ tầng và có một số xí nghiệp đã đi vào hoạt động, nhưng riêng phần đất của 85 hộ dân vẫn bị "treo". Ông Tạ Ngọc Bậu, một người dân có nhà và đất nằm trong diện chờ giải tỏa, bức xúc: "Đầu năm 2004, Chủ tịch UBND tỉnh đã quyết định công bố khu này sẽ giải tỏa. Kèm theo đó, 85 hộ dân có đất nằm trong quy hoạch không được xây dựng nhà mới, trồng trọt cây lâu năm. Vì vậy, nhiều căn nhà xuống cấp nặng, đời sống của chúng tôi rất khó khăn, nợ nần chồng chất". Nhiều bà con ở đây đề nghị: UBND tỉnh sớm trả lời cho dân biết, dự án có tiếp tục triển khai và nếu có, cần chỉ đạo nhanh chóng giải quyết đền bù cho dân ổn định cuộc sống.

Chúng tôi đem thắc mắc của người dân đến hỏi ông Chủ tịch UBND xã Tây Hòa Đặng Đình Bừng, thì biết hiện nay việc kê khai diện tích đất và tài sản trên đất ở khu vực này đã hoàn thành. Tuy nhiên, ngay chính ông Chủ tịch UBND xã Tây Hòa cũng không biết tại sao cho đến nay người dân nơi đây vẫn chưa nhận được tiền bồi thường để di dời đến nơi ở mới. Khi làm việc với ông Trần Minh Khánh, Phó trưởng phòng Hạ tầng kinh tế kiêm tổ trưởng tổ chuyên viên đền bù trong các KCN của huyện Trảng Bom thì mới rõ dự án bị ách lại là do... vướng tái định cư. Ông Khánh cho biết, quy định của tỉnh là khi trình phương án di dời dân để lấy đất xây dựng các công trình thì đơn vị chủ dự án, chính quyền cấp dưới phải trình được bảng giá bồi thường và kế hoạch tái định cư. Hiện nay, UBND huyện Trảng Bom đã xây dựng xong hạ tầng khu tái định cư nằm cạnh khu nhà sẽ bị giải tỏa, để di dời 85 hộ dân nêu trên đến ở. Tuy nhiên, khoảng 30 hộ dân thuộc dự án có nhà đất nằm trên mặt tiền quốc lộ 1A không đồng ý đến sinh sống tại khu tái định cư này mà đề nghị bố trí cho họ vị trí ở mới phải tương đương với chỗ ở hiện tại. Vì vậy, việc thông báo áp giá bồi thường, tiến hành di dời có phần chậm. Cũng theo ông Khánh cho biết, huyện đã tìm được vị trí đất tương đương để xây khu tái định cư mới. Còn trong khi chờ đợi di dời, nếu nhà bà con nào xuống cấp, hư hỏng vẫn được chính quyền địa phương tạo điều kiện cho sửa chữa.

Việc làm này của UBND huyện Trảng Bom là đúng và cần thiết. Tuy nhiên, đáng ra khi triển khai thực hiện, các cấp các ngành cần dự liệu trước và có bước chuẩn bị đầy đủ các phương án bồi thường, tái định cư thì dự án không bị "treo" và người dân không phải sống trong khó khăn và bức xúc như hiện nay.

 

* Dự án của tư nhân cũng "treo"

 

Năm 2002 và 2003, UBND tỉnh đã quyết định giao cho Công ty TNHH Minh Hiệp với tổng diện tích 201 hécta tại ấp 8, xã An Phước (huyện Long Thành) để xây dựng hạ tầng KCN An Phước 1. Đây được coi là mô hình thí điểm của tỉnh về việc giao cho tư nhân xây dựng KCN. Thế nhưng, hơn 3 năm qua, 131 hộ dân có đất nằm trong dự án này cứ dài cổ chờ được bồi thường để di dời đi nơi khác. Ông Nguyễn Văn Quang, nhà ở khu 4, ấp 8 có 1,1 hécta đất trong diện chờ giải tỏa, bức xúc: "Đất không được cải tạo, cây trồng không được chăm sóc hoặc đổi giống mới nên năng suất kém khiến đời sống của nhiều bà con ở đây rất khó khăn. Nhiều người nợ ngân hàng quá hạn không có tiền trả, vợ con bệnh đau không tiền mua thuốc, chữa trị. Tôi và nhiều người dân ở đây khiếu nại khắp nơi nhưng chưa cơ quan nào trả lời là dự án có tiếp tục triển khai nữa không hay trả lại đất cho dân yên ổn làm ăn?" Bà Trương Thị Oanh, một người cũng có đất nằm trong dự án này, thì nói: "4 năm qua căn nhà lá của tôi bị dột, cột kèo mối mọt ăn hết rất nguy hiểm. Mỗi khi giông gió sợ sập nhà tôi đốt nhanh cầu trời, lấy cây chổi chà treo trước hiên nhà để "đuổi" gió đi nơi khác". Còn cụ Nguyễn Văn Chuân, 83 tuổi, chỉ tay lên mấy tấm la- phông và cây, tôn bị đổ gãy treo lơ lửng trên trần nhà mà ngậm ngùi: "Thân già ở một mình lỡ chẳng may nó đổ xuống chắc là chết không ai hay biết. Tôi định vài bữa nữa lên tỉnh hỏi cho ra lẽ là tại sao cứ "treo" lơ lửng cuộc sống của chúng tôi thế này mãi!".

Chủ tịch UBND xã An Phước Võ Văn Luật cho biết, phản ánh của bà con là đúng thực tế. Nhưng trước bức xúc của bà con thì xã chỉ biết phản ánh lên huyện, lên tỉnh và... chờ. Ông Luật bức xúc: "4 năm qua, chủ dự án mới chỉ bồi thường có một phần nhỏ dự án và vẫn chưa triển khai xây dựng được một cen- ti- mét hạ tầng nào nơi đây. Không biết vì sao dự án bị ngừng trệ và bà con phải chờ đến bao giờ mới được bồi thường nữa đây?" Tìm hiểu tại Hội đồng bồi thường huyện Long Thành, chúng tôi được ông Lê Thế Hùng, Phó chủ tịch hội đồng cho biết, đến nay sau 4 năm triển khai dự án công ty Minh Hiệp mới thực hiện bồi thường được 32,5 hécta với tổng số tiền là 5,2 tỷ đồng. Phần còn lại, công ty cứ hẹn lần hẹn lựa. Mới đây nhất, vào ngày 5-7-2006, bà Nguyễn Thị Hồng Thủy, Giám đốc Công ty TNHH Minh Hiệp có văn bản gởi UBND tỉnh và các cơ quan chức năng với nội dung: Được sự hỗ trợ một phần từ phía ngân hàng và 8 nhà đầu tư nước ngoài thuê đất dự án, Công ty Minh Hiệp xin đăng ký được tiếp tục chi trả tiền bồi thường khoảng 70 hécta trong năm 2006 và số còn lại thực hiện vào năm 2007. Tuy nhiên, theo kiến nghị của các cơ quan chức năng và nhiều người dân, UBND tỉnh cần xem xét rút lại quyết định giao đất để mời gọi nhà đầu tư khác có đầy đủ điều kiện cũng như năng lực tài chính hơn để triển khai dự án một cách nhanh chóng.

Từ thực tế này đặt ra cho các cấp chính quyền là cần xem xét cẩn trọng khả năng, năng lực tài chính và những điều kiện cần thiết khác của nhà đầu tư trước khi quyết định giao đất làm dự án.

 

* Những bài học rút ra

 

Thực tế cho thấy, hầu hết người dân rất nghiêm chỉnh chấp hành chủ trương di dời để giao đất cho nhà nước xây dựng KCN, các công trình phúc lợi công cộng. Tuy nhiên, việc quản lý đất, tổ chức giám sát việc thi công các công trình của cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở có phần lơi lỏng, thiếu trách nhiệm đã đẩy không ít hộ dân vào tình cảnh cuộc sống khó khăn. Đây cũng là hạn chế lớn khiến tình trạng khiếu kiện phức tạp kéo dài, có lúc tạo thành "điểm nóng".

Ông Nguyễn Hoàng Lưu, Chánh thanh tra tỉnh cho rằng, chính quyền cơ sở cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc các chủ dự án trong việc chi trả tiền bồi thường, bố trí tái định cư và cả việc triển khai xây dựng công trình. Đại biểu HĐND tỉnh Nguyễn Thành Trí (Giám đốc Sở Văn hóa - thông tin) thì cho rằng, vẫn còn tình trạng ở nơi này nơi khác buộc dân phải di dời giao trả mặt bằng nhưng lại chậm hoặc không bố trí chỗ ở mới. Bên cạnh, cần xem lại chủ trương tái định cư. Phần lớn hộ dân bị di dời là nông dân nhưng khi đưa họ đến nơi ở mới thì chỗ ở có tốt hơn nhưng điều kiện về sản xuất, kinh doanh, việc làm thì chưa được quan tâm đúng mức. Giải quyết công ăn việc làm sau giải tỏa cho người dân, theo ông Trí, không chỉ dừng lại ở chủ trương chung chung mà cần có quy định thành luật, có biện pháp chế tài đối với chủ dự án.

Theo Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh Tạ Trung Hiếu, nhiều dự án bị kéo dài nguyên do là cả chủ dự án và cơ quan chức năng chậm triển khai thực hiện các phương án định giá, đền bù, bố trí tái định cư. Nên khi bắt tay vào triển khai thực hiện dự án thì giá đất đã tăng lên cao và tất nhiên người dân không chịu nhận tiền bồi thường với mức giá cũ, dẫn đến khiếu nại. Trưởng ban Văn hóa - xã hội HĐND tỉnh Lê Văn Hùng thì cho rằng, hễ cứ có dự án sắp triển khai thì giá đất sẽ tăng vọt. Do vậy, khi triển khai bất cứ dự án nào, cơ quan chức năng cần dự báo trước giá đất và xem xét áp giá bồi thường vừa đúng quy định nhưng vẫn không quá chênh lệch với thực tế thì có thể tránh được các cuộc khiếu kiện phức tạp. Còn Phó chủ tịch UBND huyện Long Thành Nguyễn Minh Hoàng thì nói, một trong những nguyên nhân kéo dài thời gian áp giá đền bù là do Hội đồng thẩm định giá của tỉnh thẩm định quá chậm. Giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường Lê Viết Hưng thì đưa ra kinh nghiệm, ngay từ khi nhận được quyết định giới thiệu đất, chủ dự án cần triển khai các phương án về định giá, bố trí khu tái định cư là vừa.

Tất nhiên sẽ còn nhiều nguyên nhân và những bài học rút ra qua các dự án quy hoạch "treo". Những vấn đề này đang được các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu để tham mưu cho Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết chuyên đề trong thời gian tới để khắc phục tình trạng các dự án cứ bị "treo" quy hoạch, giải tỏa, đền bù, tái định cư.

Trường Quân

 

.
.
;
.
.