Đinh lăng - Cây sâm của mọi nhà

Cập nhật lúc 22:13, Thứ Sáu, 11/04/2008 (GMT+7)

Đinh lăng còn được gọi là cây gỏi cá (vì thường được dùng ăn với gỏi cá), là một loại cây nhỏ, thân nhẵn không gai, cao khoảng 0,8 - 1,5 mét. Đinh lăng có nhiều loại như: đinh lăng lá tròn, đinh lăng lá viền bạc, đinh lăng lá to, đinh lăng lá nhỏ... Trong đó, đinh lăng lá nhỏ là loại được nghiên cứu dùng làm thuốc nhiều nhất so với các loại khác chưa hoặc ít được nghiên cứu. Đinh lăng lá nhỏ có tên khoa học là Polyscias fruticosa (L) Harms thuộc họ ngũ gia bì (Araliaceae), lá kép 3 lần sẻ lông chim, phiến lá có răng cưa không đều, lá có mùi thơm.

Bộ phận dùng làm thuốc của  đinh lăng gồm: lá, vỏ thân và củ rễ (tốt nhất là cây trồng từ 3-5 năm trở lên).

- Rễ củ thu hái vào mùa thu (vì giai đoạn này rễ mềm và chứa nhiều hoạt chất), rễ nhỏ để nguyên, rễ to bóc lấy lớp vỏ ngoài, tất cả đem thái mỏng, phơi chỗ mát và thoáng gió. Khi sử dụng, lấy rễ đinh lăng tẩm với rượu gừng 5% rồi sao qua, sau đó tẩm với mật ong 5% sao vàng thơm là dùng được.

- Lá đinh lăng phơi khô sao vàng rồi hãm uống hàng ngày thay nước trà. Có thể giã một nắm lá rồi vắt lấy nước uống để giúp tăng lực, tăng sự dẻo dai khi thi đấu thể thao, lao động nặng nhọc...

- Theo y học cổ truyền, rễ đinh lăng có vị ngọt tính bình, lá có vị đắng tính bình, có tác dụng bồi bổ ngũ tạng, bổ huyết, tăng sữa, tiêu thực và giải độc, tiêu viêm. đinh lăng dùng dưới dạng thuốc sắc có tác dụng chữa chứng ho, đau tức vú, tắc tia sữa, làm lợi sữa, làm thuốc chữa kiết lỵ, làm tăng thể lực dẻo dai. Đặc biệt, nước sắc rễ Đinh lăng lá nhỏ được các lương y sử dụng làm thuốc bổ chữa chứng suy nhược cơ thể.

Những kết quả từ các nghiên cứu dược lý học:

- Đinh lăng có chứa nhiều saponin tương tự như nhân sâm, có tác dụng làm tăng miễn dịch cơ thể, chống lão hóa, tăng cường tuần hoàn não, giúp ngủ ngon giấc. Hải Thượng Lãn Ông gọi cây đinh lăng là "cây sâm của người nghèo".

- Theo kết quả nghiên cứu mới đây của Khoa Dược lý - dược liệu thuộc Viện Y học quân sự Việt Nam bằng phương pháp diện di và sắc ký, thì trong vỏ rễ của đinh lăng lá nhỏ 3 tuổi có chứa: glucid, saponin, triterpenic, tanin (thân và lá cũng chứa những chất đó nhưng hàm lượng thấp hơn). So sánh thành phần dịch chiết của đinh lăng lá nhỏ với nhân sâm Triều Tiên thì kết quả cho thấy dịch chiết của đinh lăng lá nhỏ có 7 vết và nhân sâm Triều Tiên có 12 vết, trong đó có 6 vết giống nhau.

- Một nghiên cứu khác cho thấy bột rễ của đinh lăng có chứa 20 acid amin, trong đó có một số acid amin mà cơ thể không tổng hợp được. Ngoài ra còn có các sinh tố nhóm B và vi lượng. Nghiên cứu về độc tính cho thấy đinh lăng lá nhỏ ít độc tính hơn nhân sâm.

- Những nghiên cứu về dược lý học cũng cho thấy nước sắc của bột rễ đinh lăng lá nhỏ có tác dụng bổ, làm tăng lực, khôi phục sức khỏe khi cơ thể bị suy nhược, làm ăn ngon, ngủ tốt, lên cân, giúp nhịp tim sớm trở lại bình thường sau khi gắng sức. Vì vậy chế phẩm từ đinh lăng đã được dùng cho các vận động viên thi đấu, các nhà du hành vũ trụ trong khi luyện tập ở tư thế tĩnh, đầu dốc ngược... Các nhà khoa học Nga gọi chế phẩm từ đinh lăng là "Thuốc sinh thích nghi" (adaptogen) và sử dụng trong chương trình du hành vũ trụ của nước họ.

- Các nghiên cứu trong nước ta cũng cho thấy dịch chiết của rễ cây đinh lăng lá nhỏ có tác dụng làm tăng sức chịu đựng của con người tốt hơn Vitamin C. dịch chiết này còn có tác dụng ức chế men Monoamin oxydaz (M.A.O) trong cơ thể. Do vậy, thuốc giúp duy trì việc dẫn truyền các xung động thần kinh một cách liên tục và mạnh mẽ, gây nên sự kích thích sinh học trên cơ thể, khiến cơ thể không mệt mỏi, có cảm giác sung sức thoải mái. Vì có khả năng ức chế M.A.O nên dịch chiết của rễ đinh lăng cũng có tác dụng kích thích miễn dịch, làm tăng sức đề kháng của cơ thể.

- Những nghiên cứu về tính kháng khuẩn cho thấy nước sắc của lá đinh lăng có tác dụng ức chế sinh trưởng của các vi khuẩn sinh mủ và vi khuẩn đường ruột, nên các chế phẩm đinh lăng có tác dụng chống tiêu chảy, nhất là trên gia súc.

Những kết quả nghiên cứu của y học hiện đại ngày càng chứng minh sự đúng đắn từ kinh nghiệm dùng cây thuốc đinh lăng của y học cổ truyền. Với giá trị y học to lớn của cây đinh lăng lá nhỏ, một cây thuốc quý dễ tìm, dễ trồng, mỗi gia đình nên trồng trong vườn nhà mình cây thuốc này để sử dụng.

BS CK I NGUYỄN VĂN NGHỊ

(Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Nai)

 

.
.
;
.
.