Đọc "Tuyển tập văn xuôi Đồng Nai 30 năm": Đôi điều suy nghĩ

Cập nhật lúc 09:21, Thứ Ba, 07/11/2006 (GMT+7)

Tuyển tập văn xuôi Đồng Nai 30 năm (1975-2005) gồm: truyện ngắn, truyện ký và ghi chép của trên 20 tác giả trong tỉnh do Nhà xuất bản Đồng Nai ấn hành. Là tuyển tập của một chặng đường 30 năm, do đó người đọc không khỏi có những cảm xúc háo hức muốn khám phá xen lẫn cách nhìn thận trọng để cố gắng đánh giá đúng những gì các tác giả đã thể hiện trong tuyển tập. 

 

Ba mươi năm, văn xuôi đồng hành cùng sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa của tỉnh. Chỉ nói riêng về đề tài trong tuyển tập cũng cho thấy một sự phong phú đáng ghi nhận, nhưng có lẽ ấn tượng đối với người đọc trước nhất vẫn là mảng truyền thống. Ba mươi năm đất nước hòa bình, xây dựng cuộc sống mới mà cứ ngỡ như mới hôm nào, gương mặt những người đã hy sinh còn lấp lánh ẩn hiện đâu đây. Phải chăng vì cuộc chiến dai dẳng, khốc liệt quá, sự hy sinh xương máu của nhân dân thật khó đo đếm mà bao thế hệ cầm bút ở Đồng Nai chưa dứt ra được, vẫn còn "nặng nợ" với mảng đề tài này.

Bằng một văn phong hào sảng rất Nam bộ, chi tiết chọn lọc, quá khứ lung linh xen cài cùng hiện tại, truyện ngắn "Phong thần" của nhà văn Hoàng Văn Bổn đã đưa ta đối thoại với những bà mẹ vô danh thà chết chứ không khai hầm du kích. Những người "dân ấp, dân lân" quen "việc cuốc, việc cày", đêm đêm soi ếch nhưng sẵn sàng đọ súng với quân xâm lược đến viên đạn cuối cùng... Danh sách của họ, dân làng sẽ suy tôn như một nghi lễ phong thần. Cũng bởi sự xuất sắc của truyện ngắn này mà nữ nhà văn Mỹ - Rosemary Kacoroski đã xin phép tác giả dịch sang tiếng Anh.

Nhà văn Lý Văn Sâm với chùm truyện ngắn và ký: "Văn nghệ Giải phóng số đầu tiên"; "Chuông rung trên tháp đổ"; "Người thổi sáo ở Bến Xuân", nói lên những kỷ niệm, những đóng góp của ông trên mặt trận văn hóa - nghệ thuật cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Nặng lòng với mảng truyền thống, ta còn gặp "Cùng nghĩ về đồng đội" của Phạm Thanh Quang, Nguyễn Đức Thọ với "Ốc mượn hồn" một lần nữa khẳng định phẩm chất người lính qua chiến đấu vì nhân dân, đất nước chẳng những được tô đậm, mà trong thời bình trước lẽ đời thiệt hơn, phải trái, ứng xử của họ cũng tỏ ra rất nhân văn, hào hiệp hơn người ta tưởng. Đại tá Lê Bá Ước luôn "sống" với những kỷ niệm của "Một thời rừng Sác". Ở chiến trường, chỉ đơn giản được nghĩ về những lần gặp Bác Hồ, nghe giọng nói của Người qua làn sóng cũng đủ là một động lực để người lính tiến lên phía trước. Ta còn gặp một Nguyễn Duy Thinh luôn trung thành với cách viết nửa truyện, nửa ký, song lại khắc họa được một lớp người vượt qua bao hiểm nguy, sinh tử, đi "Soi đường ở Bắc chiến khu Đ", hợp điểm với đoàn từ Bắc vào nối thông đường Trường Sơn huyền thoại về Nam...

Ba mươi năm xây dựng và phát triển, Đồng Nai còn là nơi hội tụ của bao thế hệ cầm bút đến từ mọi miền đất nước. Họ xuất hiện, trưởng thành và định hình nhiều gương mặt làm phong phú thêm chất lượng văn xuôi Đồng Nai. Đó là Minh Chung sắc sảo và hợp lý trong xây dựng tính cách nhân vật với "Tiếng súng"; một Trần Thúc Hà vị tha nhân ái trong "Mẹ"... những tác giả trẻ như: Nguyễn Một, Thu Trân, Trần Thu Hằng... phát huy thế mạnh về tâm lý, lứa tuổi có cái nhìn đồng cảm với những số phận đương đại. Nguyễn Một phát hiện ra "Miền Đông" là nơi cưu mang những mảnh đời có hoàn cảnh... Thu Trân êm ái, mượt mà đầy nữ tính, đi vào những góc khuất tâm hồn những thiếu phụ đầy trắc trở và khát khao trong "Lá đa la đà". Trần Thu Hằng dũng cảm chọn "Gia đình" những kẻ bụi đời trong "Cầu ván ghép" để gửi những thông điệp về sự cứu rỗi. Hoàng Ngọc Điệp chắt chiu kiến văn và vốn sống để bật ra "Mưa xuân"... và những tác giả như: Bùi Quang Tú, Hoàng Kim Chung, Hải Ba, Đào Sĩ Quang, Tân Triều... Tác phẩm của họ đều nối quá khứ với hiện tại, thể hiện rõ ý thức người cầm bút trước cuộc sống.

Với "Ba mươi năm văn xuôi Đồng Nai", bên cạnh niềm vui, trân trọng vì đây là công trình đánh dấu sự trưởng thành về văn xuôi tỉnh nhà, dường như còn điều gì đó khiến ta băn khoăn. Phải chăng là còn ít tác phẩm thành công gây tiếng vang vượt ra ngoài tỉnh. Chưa kể, có những tác phẩm chỉ vừa lòng với tính nghiệp dư...

Trước thềm Đại hội lần thứ IV của Hội VH-NT tỉnh nhà, đọc và suy ngẫm "Tuyển tập văn xuôi Đồng Nai 30 năm", đối với lãnh đạo Hội cũng như những người cầm bút chắc có nhiều bổ ích cho công việc xây dựng đội ngũ và sáng tác phục vụ sự nghiệp đổi mới.

Lê Đăng Kháng

.
.
;
.
.