Liên tiếp những vụ tai biến sản khoa xảy ra gần đây đã khiến nhiều sản phụ chuẩn bị sinh con, sắp làm mẹ hoang mang, lo lắng. Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?
Chỉ trong vòng 3 tháng trở lại đây, cả nước đã có 19 ca tai biến sản khoa (TBSK) gây tử vong mẹ và tử vong cả mẹ - con. 11 ca trong số này được xác định là do tắc ối, tắc phổi. Tại Đồng Nai cũng đã xảy ra 5 ca sản phụ tử vong (trong đó 2 ca tử vong cả mẹ-con) và 6 trẻ sơ sinh tử vong sau sinh… 3 ca tử vong trong số này được xác định là tắc ối, còn 1 ca băng huyết và 1 ca nhiễm độc thai nghén nặng.
* Khoa sản: thiếu đủ thứ…
Trước những ca TBSK xảy ra, mới đây Sở Y tế đã thành lập đoàn kiểm tra hoạt động của khoa sản các bệnh viện tuyến huyện. Bác sĩ Trần Thị Hạnh, Giám đốc Trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cho biết, kết quả kiểm tra cho thấy khoa sản của nhiều bệnh viện thiếu nhiều thứ: bác sĩ, trang thiết bị và trình độ chuyên môn…
 |
| Cố gắng và thực hành chuẩn xác trong tập sự sẽ giúp thao tác thành thục trong thực tế Trong ảnh: Các học viên bộ môn sản Trường cao đẳng y tế Đồng Nai tập đỡ đẻ trên mô hình. Ảnh: P.Liễu |
Thiếu bác sĩ sản khoa là một lo ngại lớn nhất. Hiện nhiều bệnh viện đa khoa tuyến huyện chỉ có một bác sĩ sản, như: Bệnh viện đa khoa Nhơn Trạch, Tân Phú, Trảng Bom và Dầu Giây… Để giải quyết tình trạng thiếu bác sĩ ở khoa sản, những bệnh viện này đã tăng cường, điều động bác sĩ khoa ngoại sang. Giải pháp này dù là tạm thời nhưng không ổn vì bác sĩ khoa ngoại không có đủ năng lực chuyên môn sản khoa để kiểm soát, đánh giá và tiên lượng đúng, kịp thời và chính xác các nguy cơ TBSK. Khi có tình huống xấu xảy ra, họ không thể tự quyết định phương pháp, kỹ thuật xử lý mà phải tổ chức hội chẩn… khiến việc xử lý bị chậm, có thể dẫn đến tử vong cho sản phụ. Cũng do thiếu người, lịch trực dày, sản phụ lại đông nên việc theo dõi, thăm khám và chăm sóc các sản phụ chuẩn bị sinh không đầy đủ và liên tục.
|
Bác sĩ Huỳnh Minh Hoàn, Giám đốc Sở Y tế: Cần sự cảm thông và chia sẻ Mặc dù trong những năm gần đây, y học đã có những tiến bộ và ngành y tế có nhiều cố gắng, nhưng trong lĩnh vực sản phụ khoa, TBSK vẫn luôn là thách thức lớn đối với thầy thuốc, kể cả với các bệnh viện tuyến trên do những diễn biến bất thường và khó dự đoán. Để xảy ra tai biến, trong đó có TBSK là điều không thầy thuốc nào mong muốn. Do đó, phía người dân cũng cần có sự cảm thông và sẻ chia. Ngược lại, chúng tôi vẫn luôn dặn dò các bác sĩ phải có thái độ làm việc cẩn trọng, hết mình khi nắm giữ sinh mạng người khác trong tay. |
Về trang thiết bị, nhiều bệnh viện chưa có đủ những trang thiết bị cần thiết cho việc cấp cứu sản khoa, hoặc có nhưng không đạt chuẩn. Một số bệnh viện chưa có hoặc có góc hồi sức sơ sinh nhưng thiếu những dụng cụ cần thiết; các phòng đơn nguyên sơ sinh để cấp cứu những trẻ sinh non cũng chưa được trang bị. Ngay cả việc rất nhỏ như trang bị các túi đo lượng máu chảy ra trong quá trình sản phụ sinh, nhiều nơi không có nên bác sĩ đánh giá lượng máu mất chủ yếu cảm nhận bằng mắt thường. Việc đánh giá chủ quan, thiếu chính xác này đôi khi dẫn đến việc tiếp máu không đủ so với lượng máu mất, gây nguy hiểm cho tính mạng sản phụ.
Về năng lực chuyên môn, qua kiểm tra cho thấy, phần lớn các ca xảy ra tai biến thường ở giai đoạn 3 - giai đoạn xổ nhau. Ngoài những tai biến bất thường không thể tiên lượng thì không ít ca tai biến là do bác sĩ, nữ hộ sinh còn tắc trách, chủ quan trong việc thăm khám, theo dõi và tiên lượng nguy cơ đối với sản phụ trước và trong thời điểm sinh con. Một số bác sĩ, nữ hộ sinh chưa được tập huấn kỹ thuật xổ nhau tích cực - một kỹ thuật mới nhằm tránh mất máu cho sản phụ - nhưng vẫn thực hiện, dẫn đến tình trạng bị băng huyết, lộn lòng tử cung gây tử vong nhanh.
Tại buổi họp hội đồng chuyên môn do Sở Y tế tổ chức vào tháng 5 vừa qua nhằm xác định nguyên nhân gây tử vong cho 2 sản phụ ở Bệnh viện đa khoa cao su Đồng Nai, TS.BS. Phan Trung Hòa, Trưởng khoa sản Bệnh viện Từ Dũ (TP. Hồ Chí Minh) đã cảnh báo: Kỹ thuật xổ nhau tích cực là một kỹ thuật phức tạp, chỉ những ai được tập huấn, nắm rõ và thao tác thuần thục mới được làm; ai không tập huấn thì không được phép làm. Ca sản phụ Nguyễn Thị Thúy Trang bị lộn lòng tử cung dẫn đến băng huyết và tử vong nhanh là do thao tác kỹ thuật sai. Đây là một tai biến mà 10 năm nay ngành sản khoa Việt Nam mới gặp lại.
* Tai biến sản khoa: Có phòng được không?
Hiện có 5 loại TBSK đặc thù và cũng nguy hiểm nhất có thể gây tử vong cho cả mẹ và con, đó là: băng huyết, viêm phúc mạc sản khoa, vỡ tử cung, uốn ván rốn và phá thai không an toàn. Trong đó, có một số tai biến có thể phòng, tránh được như tai biến uốn ván rốn. Những tai biến còn lại rất khó lường, nhất là thuyên tắc ối thì không thể tiên lượng được. Những trường hợp này, tỷ lệ tử vong đến 90% song lại hiếm gặp, chỉ chiếm 1/20.000 ca.
 |
| Siêu âm cho phụ nữ mang thai tại Bệnh viện đa khoa Dầu Giây. Ảnh: P.Liễu |
Tại một cuộc họp mới đây do Bộ Y tế tổ chức nhằm xem xét, đánh giá, truy tìm nguyên nhân dẫn đến các vụ TBSK gây tử vong (trong đó có xem xét những trường hợp tử vong của Đồng Nai), GS.TS.BS. Nguyễn Đức Vy, nguyên Giám đốc Bệnh viện phụ sản Trung ương, Chủ tịch Hội Sản phụ khoa Việt Nam cho rằng, nguyên nhân dẫn đến TBSK ở cả sản phụ - người nhà sản phụ và cán bộ y tế.
| BS. Trần Thị Hạnh, Giám đốc Trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cho biết, trong quá trình mang thai, sản phụ thấy các dấu hiệu bất thường, như: đau bụng, ra nước, ra huyết âm đạo, nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt, thai máy yếu hoặc không máy, tiểu ít, đau thượng vị hoặc hạ sườn phải, khó thở… thai phụ nên đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và tiên lượng những nguy cơ. |
GS.TS.BS. Nguyễn Đức Vy cho rằng, 3 sự chậm trễ dẫn đến tai biến và tử vong nhanh ở các sản phụ thời gian qua, đó là: sản phụ khám và phát hiện các nguy cơ chậm; bác sĩ chẩn đoán kém và xử trí muộn; chuyển tuyến muộn. Do đó, theo ông, để phòng và hạn chế đến mức thấp nhất các TBSK, cả sản phụ lẫn thầy thuốc phải có sự thay đổi tích cực. Trong đó, sản phụ cần được chăm sóc đúng, đủ trong thai kỳ, có kiến thức để phát hiện các dấu hiệu nguy cơ. Về phía cán bộ y tế, từ nữ hộ sinh đến bác sĩ phải thuần thục, hiểu rõ, hiểu đúng, hiểu đủ từng trường hợp sản khoa; có thái độ tích cực, chu đáo, cẩn trọng khi khám thai cũng như tham gia quá trình đỡ đẻ cho sản phụ và phải làm hết mình, dù trong hoàn cảnh khó khăn nhất...
Phương Liễu